Romanya’da rahatız…

Oğuzhan BALKANLI

Gagauz Yok!

Gerek Gaguzya’dan gerekse Türkiye’deki Gagauzlardan tam olarak Romanya Gagauzları Hakkında bilgim yoktu. Öyle ya Yunanistanda Gaguzlar vardı. Bir araya gelebiliyorlardı. Bulgaristan’da Anavatanlarında da varlardı. Varna-Balçık-Kavarna sahili ile içeriye doğru bir bölgedelerdi. Moldova’da coğrafi bütünlüğü olmasa da özerk bir yönetimleri vardı. Ukrayna’da İsmailiye ve civarında vardı. Karadeniz’in kenarında inciler gibi dizili olan bu toplulukta gerdana gelen yer boştu. Romanya Gagauzları…

Kısa süre önce Romanya’ya gittim. Amacım bir gazete haberini takip ederek Gaguzlara ulaşmaktı. Habere göre “Vama Veche’de Romanya’nın en küçük azınlığın son 5 mensupu yaşamakta. Hepsinin yaşları 80 aşıyor.  Ancak 25 aileden şimdi sadece 5 kişi kaldı. Gagauzlar en eski azınlıklardan birisidir. 2002 de yapılmış olan nüfus sayımına göre sadece 45 kişi kendisini Gagauz olarak tanıttı. 19. yüzyılın başına kadar, Dobruca’daki Gagauz nüfusu hala önemliydi. Ruslar Basarabia’yi aldıktan sonra, Çarlık idaresinin sunduğu ayrıcalıklarla yem edilerek ve Hristiyan oldukları için Osmanlı baskısından kurtulmak üzere, gagauzların birçoğu o taraflara göçtüler. Gagavuzların küçük bir kısmı Dobruca’da kaldı, ama nüfusları küçüldüğü için ve gagauzca eğitim veren okulların olmadığından dolayı asimile olmuşlar. 1930’da Tulcea ve Köstence illerindeki Gagauz nüfusu 1.000 kişiye yükseliyordu. 2002 nüfus sayımında, 45 kişi kendisini Gagauz olarak tanıttı.”

Sade bu haber bile yeterdi benim Dobrucanın kuzeyine gitmem için. Ankara’dan Gaguz arkadaşlarla hareket ettik ilk durağımız daha önce ziyaret ettiğimiz Petar Panayatov Balçıktı. Birçok arkadaşımıza haber vermeden gittik ve gerçekten sürpriz yaptık. Bir gün sonra ise Romanya’ya geçtik. Burada sınırın iki tarafında da Gagauzlar yaşıyor. Birisi Duran Kulak diğeri ise Vama Veche. Turistik bir yer sadece elimizde gazeteden aldığımız isimler var. Nüfusu az olan bu turistik sınır kasabasında kısa bir soruşturma ile Gaguzları bulduk. Birçoğu hayatını kaybetmiş. Ama yaşayanlarda var.

Ana cadde üzerinde yan yana evleri olan ve sokak içine de dönen birkaç aile var. Hepsi emekli sonrası turizm işletmecisi.

Bunlardan birisi İvan Kopuz. Ana cadde üzerinde evi var. Turizm işi ile ilgileniyor. O da emekli. Gagauzya’ya hiç gitmemiş ama Türkiye’ye 6-7 günlüğüne çalışmaya gitmiş. Kendisinden başka köyde Gagauz olup olmadığını sorduğumuzda saymaya başladı… “Var bir şurada karı, ötede bir karı. Bir herif…”. Çocukları Köstence’de. Türkçe bilmiyor. Anneleri de Romen…

Bir başka Gagauz ise Petri Gagauz Babası Haydar’dan, annesi ise Tret’ten. 86 yaşında. Kolhozdan emekli. Pekte hayırla anmıyor kolhozu ve komünist dönemi. Kendisinden daha ihtiyar olan sadece bir kişi varmış. Karısı Tulça Murigölden bir Rus olduğu için çocuklar ana ve baba dilleri yerine ülke dilleri olan Romence’yi öğrenmişler. Yani çocuklar Türkçe bilmiyorlar. Az anlıyorlar. Uşakları Köstence’ye taşınmışlar. Evde kızı var Türkçe anlıyor ama konuşamıyor. Gagauzya’ya hiç gitmemiş. Kimsesi yokmuş orada. Ama gitmeye birkaç kez heves etmiş. Çocukluğunda bir kez gitmiş. Hayal olarak kaz sürülerini suyun içinde hatırlıyormuş. Bunu anlatırken gözleri doluyor. Pasaportunun olup olmadığını sorduk. Gagauzya’ya gider misin diye sorduk. Evet ama kimsem yok dedi. Türkçeyi bile unutuyoruz dedi. Unutmamak için çoğu zaman kendi kendine konuşmuş. Buralarda Gagauz var mı diye sorduğumuzda Kobadin’in yakınında Kokarca’nın tamamının Gagauz olduğunu ifade etti. Veda ederken ömrümün sonunda kendi cinsimden birini gördüğü için, Türkçe konuştuğu için, yüreğinin ferahladığını söyledi. Gagauzya’dan kim gelirse kapısı açık…

Bir başka Gagauz ise iş yoğunluğundan konuşamadı… Kışın bol vaktimiz var!

Negru Voda’da Sava Yalancı ile beraberiz. Kırım’a göçertilme korkusu ile Kaul’dan 1930lu yıllarda buraya gelmişler. Annesi Roman, babası Gagauz. Babaannesi ölünceye dek Türkçe konuşmuş. Daha doğrusu başka dil bilmiyormuş. Kendisi de Türkçe bilmiyor ama anlıyor. Ben diyerek başlayıp adını söyledikten sonra Romence’ye devam ediyor. Kahul’dan bu tarafa Purut’u geçip geldiklerinde ismimizi söyleyemedik. Bize yalancı dediler. Georgy Yalancı, Sava Yalancı… Beş kardeşlermiş… En büyük kardeşi Köstence üniversitesinde öğretim üyesi. Kendisi de kırk yıl ekmekçilik yapmış. 47 ve 42 yaşlarında iki çocuğu varmış. Georgy Yalancı ve Yonut Yalancı. Bir kız, bir çocuk! Kendisi emekli. Köyde iki aile varmış ve çocuklar Mangalya ve Köstence’ye gitmiş. Türkçe bilmiyorlar. Kendisinin çocukları da Türkçe bilmiyorlar. Bulgar sınırına yakın Negru Voda’da Ukrayna’dan Bulgaristan’a gaz taşıyan şirkette çalışıyorlar.

Azaplara uğruyoruz. Köy aslında Bulgaristan-Moldova yolunun Romanya’dan geçiş yolu üzerinde Negru Voda’dan  Köstence’ye doğru giderken onuncu kilometrede sağda. Şimdiki Romence ismi Tataru. Köy meydanında, bakkalın önünde oturan Tatarları görüyoruz. Hoş beşten sonra soruyoruz Gagauz olup olmadığını soruyoruz. Üç hane gösteriyorlar. Karışık evlilikler var. Çalışanlar var ki iş sırasında zaman ayıramadılar.

Azaplar’da Maria Kriankı ile beraberiz. İki kızı ve bir çocuğu var! Oğlu kaza geçirmiş ve felçli. Annesi ile birlikte Azaplarda. Kızların biri Köstence’de, birisi ise İtalya’da. Çocuklar Türkçe bilmiyor. Romanya’daki Gagauzlar Türklerden ayrılınca Türkçeyi çabuk unutmuşlar. Gagauz ağzı ile Oğuz lehçesi ile konuşmalarına rağmen içinde yaşadıkları topluma göre “Türkçe” veya “Tatarca” oluyor konuşmaları. Burada Maria Hanım Gagauz ağzı ile Oğuz Tatarca’sı! konuşuyor. Oğlan dili biliyor ama konuşamıyor. Üçüncü nesil ise hiç bilmiyor. Kendisi Azaplarda doğmuş. Kendisinin ilk öğretimi sırasında okulda dört Kazak (Romen) varmış. Gerisi hep Tatarmış. Köydeki Tatarlar Mangalya ve Köstence’ye gitmişler. Köy dili de Tatarca’dan Romence’ye geçmiş. Zaten şehirlerde Romence konuşuyorlar. Azaplarda nineler ve dedeler kalmış. Gagauzya’ya hiç gitmemişler.

Kimle konuşsak Kokarca (Pietren) Gagauz köyüdür dedi. Ama köyde bir tek Gagauz yok. Daha doğrusu biz oradakilerin yalancısıyız. Köyde biraz oyalandık ama bir Allahın kulu da demediki şu aile Gagauz. Nazıl bir iş se herkes bir anda göçmüş ve yerine tamamen Romenler yerleşmiş! Ama yan köylr, uzak köyler bunu bilmiyorlar ve buranın Gagauz Köyü olduğunu söylüyorlar.

Vera Terzi Gagauzyadan, Çeşmeköyden Galatiye gelmiş. Emekli öğretmen. Çocukları Bükreş’te. Kendisi Galati’de yalnız yaşıyor. Annesinin ölümü ile Gagauzya ile bağları kopmuş. İkinci Dünya Savaşı sonrasında Galat’a gelmişler. Göç etmeden devam ettiği okulda eğitim dili Rusça imiş. Moldova’da Ukrayna İsmail’e doğru Çeşme köyden gelmişler. Yakın olması dolayısıyla ulaşım problemi yok. Çeşme köye sık sık gidiyor. Kardeşi Bükreş’te çalışan bayan Vera kardeşi ile sık sık Çeşme köye gidiyor. Kardeşi daha az Türkçe biliyormuş. Kardeşinin karısı ve kendisinin kocası Romen olması dolayısıyla çocukları baskın dil olan Romenceyi öğrenmişler. Sadece Gagauz olduklarını biliyorlar. O kadar. Hatta bayan Vera çocukların anne biz neyiz sorusuna Romen diye cevap veriyormuş. 49 ve 39 yaşında iki çocuğu varmış. Büyük Galat’da çalışıyormuş. Küçük de Galat’ta bir bankada çalışmış. Ama daha sonra Fransız firması alınca çocuk işsiz kalmış. İngiltere’ye gitmiş e şoförlük yapıyormuş. Bunları söylerken biraz hüzünlendi. Yaklaşık on yıldır hiçbir Gagauzla görüşmemiş. Dolayısıyla Türkçe de yavaş yavaş gerilemeye başlamış. Romanya’nın güneyindeki Gagauzlarla bir irtibatları yokmuş.

Her yerde aynı dert… “Uşaklar Bükreş’e ve Köstenceye gittiler Çalışmaa. Gagauzca laf etmeyerler”. Din birliği, büyük şehirler ve dili konuşamamak Gagauzluğu Romanya’da yutmuş. 2011 sayımlarında Gagauzlar yok. Konuştukları dilin Türkçe ya da bulundukları yer itibarı ile Tatarca! olduğunu biliyorlar. Konuştuklarımız nüfus sayımlarında kendilerini dini aidiyet dolayısıyla Romen yazdırmış. Kaderlerine çoktan razı olmuşlar. Çocuklar Bulgaristan’da olduğu gibi burada da ana unsura eklenmiş.

Romanya’da son Gagauzlar Mutlular… Gerci Gagauzca laf edince, Gagauzya deyince yüreklerin yağı eriyor. Gagauzya’ya gider misin sorusuna evet anlamına gelen “kimsem yok” cevabı alıyoruz.

Реклама

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: