Üz bin evroluk dil

e45100b0b2c6376bde02a6b66beb8ec0bfd87306Sıradan bir yaz sabaasıydı. İş başına geçtiynän, ilkin, dedim, internet poçtamı kontrol edeyim, çünkü iki gün erimdä diildim, bekim, biri yazmıştı. Bir-iki gündä çok bakılmadık mesaj toplanmıştı ama, spam mesajların arasında meraklı işlär dä vardı. Birär-birär başladım açmaa… Pıı, neredän-nereyi bu teklif yaamuru, şindiyädän bölä hiç olmadı. Biri teklif eder özel gagauzça kurs vereyim; öbürü sorêr, var mı gagauzça üüredän ders kiyadı; taa öbürü yalvarêr bölä bir ders kiyadı yazayım, da onnar tiparlayacek. Bu üçüncüsünün soyadı meraklandırdı beni, sansın, bilinir bir laab. Osa deputatmış! Bölä duruma ilk kerä yaşamamda düştüm, deputat isteer gagauz dilindä kiyat! Acaba biri şaka mı yapêr? Büünkü tehnologiyalarlan ne istärsän var nicä çevirmää.

Aldım telefonu, bir yazıcı dostumun nomerini bastım.

– Alo! Ne işlär kurêrsın? İştäysin mi? A, islää. Bak, ne deyecäm sana. Poçtamı açtım, bir sürü teklif gelmiş dündän beeri, hepsi dä gagauz dilinnän baalı. İrmi beş yılda toplama bukadar teklif yoktur geldii. Şaka olmasın, a?

– Ne şakası! Sän ne bulutlarda mı yaşêêrsın? Hiç mi haberleri okumadın? Dün Birleşmiş Milletlär baş sekretarı açıkladı, ani gagauz dilini kurtarmaa deyni bir programa kabletmişlär, gagauzça bilennerä üzär bin evro vereceymişlär.

– Neredä çıkmış bu haber?

– İstediin kanala bak, bu tema hepsinin dilindä. Köpeklär lafedäbiläydi, onnardan da yakışaceydı işidäsin.

– Bän sana sora telefon edecäm. Hadi, kolay gelä!

Baalantıyı kestim. Aklıma gelän ilk gagauz saytını açtım. Aha, Birleşmiş Milletlär baş sekretarı… gagauz dilinin kaybelmesini durgutmaa deyni… üzär bin evro… sertifikat lääzım olsun… altı aydan sora Evropadan ekzamen komisiyası gelecek… Başka saytta da hep bunnar yazılı. Ya, başka bir şaka bulamadınız mı be, çocuklar?! Şaka günü çoktan geçti, birazçık kalendara baksanıza! Şüpeleri yok etmää deyni, Evropa kanallarının bir saytına girdim… orda da ingilizçä bu haber. Kimdä gagauz dili sertifikatı olursa, hepsinä üzär bin evro verilecek. Hem dä milletinä bakılmayacek, kim olursa olsun, sade gagauzça bilsin.

Yarım saadın içindä telefonum çaldı. Bilim merkezindä kişi aarêêrlar, gagauz dili kurslarını götürsün. Şindiyä kadar zorlan irmi kişi toplanardı, kurslar da parasızdı. Şindiysä hepsi paraylan isteer yazılmaa, artık on grupa toplanmış, ama okadar üüredici yok. Kurslara hep taa yazılarmışlar da. E, ne yapayım, kayıl oldum, parası da islääymiş o kursların.

Bir hafta geçti, nicä bu haber yayıldı, bizim kurslarda artık onbeş grupa işleer – gündä üç kerä olêr derslär, hepsinä er yok. Ama yazılmaa isteyennär gittikçä zeedelener. Artık Çadırda da, Valkaneştä dä kurslar açılmış, onnar da dop-dolu. İnsannar, kurslara yazılmaa deyni, para da vermää, sıra da beklemää, düüşmää dä hazır. Haberlerdä gösterdilär, ani Valkaneştä bir adam etiştirämemiş kursa yazılmaa, grupalar dolmuş deyni. O kursların direktoruna para da istemiş vermää, adam almamış, çünkü bunun önündä bunun gibi üzlän kişi gelmiş, hepsi dä, para verip, sonundan grupalara yazılmış. İrmi kişilik grupalarda artık ellişär kişiymişlär. Klaslardan masaları çıkarmışlar, hepsi sıysın deyni. Hepsinin elindä birär tefter, birär yazal, oturakta oturup, dizlerindä yazêrlar. Bu zavalı adam da, kahıra düşüp, ani almamışlar onu kursa, gidiptä asılmış.

Gagauz dili kursları sade kasabalarda açılmış, küülerdä yok. Ama küülerdä dä dili bilmeyän ya da prost bilän çok var. Bir dä Evropadan komisiya gelecek, ekzamendän geçecän, ona görä üz bin alacan – ölä herbirinä para vermeyeceklär. Lääzım üürenmää adamcasına. Ne yapsın küülülär? Ceviz ayının birindän başlayarak, Gagauz dili hem literaturası derslerinä uşakların erinä anaları-bobaları gelerlär. Hem diil sade analar-bobalar – malilär hem dädular da. Hepsi isteyennär klaslara sıyamêêrlar, gagauz dili dersleri şkolanın ya sportzalında, ya aşlıında, ya kapu önündä geçer. Sıra geldiynän cuvap etmää, büük bir karsambalık olêr, nicä panayırda. Bizim küüdä gencecik üürediciyka korkudan birkaç kerä kendini kaybetmiş bölä derslerdä.

pic_141900a9a5039a619bc0230bec8d1a77Karılar, adamnar, baarışarak, ellerini sallêêrlar, kim annadacek Gagauziyanın gimnasını. Bitki-bitkiyä kararlanêr, ani hepsi bir sestä çalacek. Sora sıra geler annatmaa Dimitri Kara Çobanın peetini, genä hara-güra, zor-zoruna bulêrlar ucunu. Sakallı bir dädu annadêr Nikolay Baboglunun biografiyasını, onnar bir maaledä büümüşlär. Kırmızı batikli bir karı okuyêr genç yazıcıların peetlerini, onun ardına kalkêr bir adam, dallı cümlenin sintaksis analizini yapêr.

Komisiyanın gelmesinä kadar zaman azalêr. Eni yıl için gelecek türkologlar, testleri getireceklär, hepsini testlerdän geçireceklär, nicä strungadan. Gagauziyada en önemni soruş gagauzça üürenmäk oldu. Bakannık Komiteti sade gagauzça toplantı yapêr, kanonnar hepsi gagauzça kablediler, gagauz olmayan deputatlar da gagauzça lefeder. Halk Topluşunda sade bir deputat istämemiş gagauzça toplantılar geçsin, ama tezicik ona karşı daava açmışlar, deputat mandatını almışlar, çünkü maasuz bir kanon kabledilmişti – “Gagauz dilinin her durumda kullanılması için”.

Artık televizorda gagauzça bir programa var mı – hepsi diziler televizor önünä, dili taa islää üürenmää deyni. O vakıt sokakta can-cun kimsey yok, sansın kurtlar hepsini imiş. Gagauzça bir kiyat çıktı mı – iki gündä kavraşêrlar, nicä aç lelek yavruları anasının getirdii imeeyi. İnternettä halk başka dildä haber okumêêr – sade gagauzça. Feysbukta hepsi gagauzça, Odnoklasniklerdä genä ölä, kär ona gagauzça ad da takmışlar – Klastaşlar, Vkontakte – Kontaktta olmuş. Guglın gagauz versiyasını da çıkarmışlar – Yorgi. Bu aarama sistemasında “gagauz dili” ya “gagauzça” yazsan en ilk onlayn gagauz dili kursları çıkêr, sora kiyatlar, dünnenin bucaandan var nicä sımarlayasın gagauzça kiyat, internet lavkası iki-üç gündä evinä getirecek. Audio-kiyatlar da var, kiyadı ayırêrsın, bir gündä onun audio-versiyasını yazêrlar, sana yollêêrlar, sora neredä istärsän seslä: istär iştä, istär yolda, istär evdä döşeendä.

Birkaç ayda gagauz dili sevdası diil sade bütün Gagauziyada hem Odesa bölgesindä, ama bütün Moldovada da yayıldı. Artık Moldovanın herbir kasabasında gagauz dili kursları vardı. Kişinövda bir gagauz on gagauz olmayandan taa paalıydı – istär özel ders üüredicisi, istär sıradan işçi, istär dost olsun. Tanışma saytlarında aaranan ilk kalite “gagauzça bilsin” olmuştu. Moldovanın neresinä dä gitsän, az-buçuk gagauzça hererdä annaşabilirdin. Moldova prezidenti parlamentä kär bir teklif dä vermişti, devletin adı Gagauzova, devlet dili dä gagauzça yapılsın. Hepsi konuşmalarının bitkisindä prezident başladı demää küçük bir akţentlän: “Allah gagauzlari korusun!”

Az kalêr komisiyanın gelmesinädän, ama kurslarımız taa devam eder. Bir yandan kursları bitirennär giderlär, öbür yandan başka devletlerdän eni vatandaşlar gelerlär. Onnarın arasında karagöz dä var, sarı tenni dä var, biyaz tenni dä var, dar gözlü dä var. Bunnar da isteer gagauzça üürenmää. Bölä işlär gidärsä, lääzım olacek bir sınırlama koymaa, angısını artık deputatlar düşünsün. Nicä dä olsa bizim topraamız sınırlıdır, rezinadan diil.

Реклама

One response

  1. Bravo, V.Kopuşçu! Kefim düzüldü!

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: