Tag Archives: literatura

Üz bin evroluk dil

e45100b0b2c6376bde02a6b66beb8ec0bfd87306Sıradan bir yaz sabaasıydı. İş başına geçtiynän, ilkin, dedim, internet poçtamı kontrol edeyim, çünkü iki gün erimdä diildim, bekim, biri yazmıştı. Bir-iki gündä çok bakılmadık mesaj toplanmıştı ama, spam mesajların arasında meraklı işlär dä vardı. Birär-birär başladım açmaa… Pıı, neredän-nereyi bu teklif yaamuru, şindiyädän bölä hiç olmadı. Biri teklif eder özel gagauzça kurs vereyim; öbürü sorêr, var mı gagauzça üüredän ders kiyadı; taa öbürü yalvarêr bölä bir ders kiyadı yazayım, da onnar tiparlayacek. Bu üçüncüsünün soyadı meraklandırdı beni, sansın, bilinir bir laab. Osa deputatmış! Bölä duruma ilk kerä yaşamamda düştüm, deputat isteer gagauz dilindä kiyat! Acaba biri şaka mı yapêr? Büünkü tehnologiyalarlan ne istärsän var nicä çevirmää. Continue reading →

Uzlaşma

%d1%83%d0%b7%d0%bb%d0%b0%d1%88%d1%82%d1%8b%d1%80%d0%bc%d0%b0

Geçennerdä buluştum bir eski komuşumuzlan. Bän poçtadan çıkardım, o da geçärdi yoldan da tanıdı beni. Miti batü teklif etti, gidip, birerdä oturalım. Bän dä, çok düşünmedään, evallaa geldim, çünkü hiç düşünmedim, ani “oturmaa” dediynän, birär filcan buyurmaa annêêrlar. Benim aklımda sa busoy oturmak çay gibi bişey içmäklän baalı. Açan çok vakıt evdä yoksun, yabancılaşêrsın, kendin dä bunu annamadaan.

Meydanda bulduk usluca bir er, neredä yakışêr lafetmää. Miti batü çok sevinärdi, ani buluştuk. Küçüklüümdä biz bir maaledä yaşardık, sora onnar başka erä geçtilär, bän dä hep gurbetliktä gezdim, birtürlü görüşämärdik. Adam bir yandan annadardı kendi yaşamasını, o da uşaklarını başka memleketlerä yollamış, bän sandım – üürenmää, ama diilmiş üürenmää, işlemää, öbür yandan da bana soruşlarını sorardı. Soruşlarında ikidä-birdä sorardı:

– Da sän şindi ne olacan? Continue reading →

Kiyatlaşma

%d0%be%d0%bd%d0%b5%d0%b3%d0%b8%d0%bd

Larina:

Seni gördüm – uruldum,

Aalemä bakamadım,

Bozuldu akıl kodum,

Bişey dä yapamadım.

 

Kalbimä oldun sancı,

Okunu saplamadaan,

Aalemä oldum kancık,

Maskaralık yapmadaan.

 

İlk buluşma dadını

Hiç dä unudamadım,

Senin tatlı adını

Birtürlü dadamadım.

 

Daymalar senin olmaa

Söz verdim, atılmadım,

Geldilär satın almaa,

Genä dä satılmadım.

 

İki guguş olarak

Kaçalım, uçarkana,

Gök kublesindä orak

Bizlerä bakarkana.

Onegin:

Seni gördüm – unuttum,

Aklımda tutamadım,

Duygularımı suulttum,

Kimseyä bakamadım.

 

Kalbimi yaptım kalä,

Ani kimsey girmesin,

Kitledim onu ölä,

Ani sevda bilmesin.

 

Çok olardı buluşma,

Hepsi dä bakışlandı,

Kefimä hem hoşuma

Kimsey dä yakışmadı.

 

Bir seferlik sevdayı

Denedim, iirenmedim,

Sıkmadım hiç parayı

Bän, makarki beenmedim.

 

Yalnız kartal olayım,

Kimseyä baalanmadaan,

Gök kublesindä ayı

Kaşıktan ballamadaan.

Bir studentin el yazmaları: Yovçuların haydutları

1411366746_9d643d0685348a1c93b6d01fecca5b83_l

Bu haydutlar pek anılmıştı bizim küüdä, onnara Yovçu denilärdi. Bütün evdän onnar ikisi kaldıydı – iki kardaş, Vasi hem Peti, büüyü kırk-kırk bir yaşında, kardaşı da otuz ya var, ya yok. Anaları-bobaları öldüydü, kakuları da aşırıda evliydi. Bunnar sa taa küçüktän gezärdilär insannarın evlerindä, küçüü kär kapan da yapmış, birkaç yıl kapalıymış. Batüsu taa akıllıca, kendisi pek girmärdi, ama bilgi toplardı, kimdän ne var nicä çalmaa. Sora bulardılar birkaç açık aazlı genç, angıları yardım edärdilär evdän çıkarmaa malları, taa çok mal çalardılar.

Bir kerä girmişlär adamın birinä koyun çalmaa, adam da uyumazmış da çıkmış sesä. Portalardan bakmış – aşaa dooru biri kaçêr koyun omuzlarında, adam annamış, ani onun aullarından atlamış haydut, da takışmış onun ardına, baararak:

– Ver koyunu, va! Ver koyunu! Continue reading →

«Hakikatın sesi» (27 nomer) — eni dizayn

%d1%88%d0%b0%d0%bf%d0%ba%d0%b0-hs-new-lat

27 nomerdän ötää dooru geçeriz eni formata — şindän sora gazetanın büüklüü olacek taa küçük, ama sayfaları zeedelenecek. 12 sayfadan dördü (orta dörtlük) olacek kiriliţada, çünkü büüklerdän çoyu isteer okumaa gagauzça, ama kiril bukvalı tekstleri. Ötää dooru ilerlederiz yazma hem redaktorluk yapmaa: Petri Çebotar, monah Kosmas, Aleksandra Kristova, Kristina Koçan hem bän; tehnik sorumnu Sergi Kopuşçu.

HS 2017 büük ayı nomerindä okuyun:

  • Protoierey Dimitri Çakirin biografiyası tiparlandı
  • Kolada yıldızı
  • Açıklamalı söleyişlär
  • Ana-boba betvası
  • Babu günü Kurçuda
  • Колада
  • Kongazçık gimnaziyasında «Oglan masal okuyêr-1»
  • Ana dilim -tatlı bal
  • Gagauzça dua
  • Haberlär

Kiyat tiparlanması: neçin, nasıl hem angı dildä

GagauzMedia studiyasında lafederiz kiyatçılık için. Kim lääzım kiyat çıkarsın, kimä deyni lääzım kiyatlar çıksın, neredän para alınsın kiyat tiparlamaa hem angı dildä çıksın kiyatlar.

Gagauziyada lääzım taa çok stimul olsun kiyat çıkarannara hem kiyat okuyannara deyni.

Üç buçuk yılda «Aydınnık» çıkardı 6 kiyat, angılarının toplam tirajı 5.300 kiyat, angılarından 4.000 gagauzça, 1.300 da rusça.

2016 «Hakikatın sesi» gazetasının bitki nomeri

hs-26-2016-12-lat_001

«Hakikatın sesi» gazetasının 26 nomeri tipara yollandı. Çok şükür, bu yıl gazetayı her ay çıkardık. Allah versin, ileri dooru da devam edelim, bekim dä, eniliklär katarak işimizä, ani gazeta taa çekici hem meraklı olsun.

Bitkisiz şükür ederim dostlarıma hem fikir kafadarlarıma, angıları parasız dayma yazêrlar gazeta için hem çalışêrlar gagauz dili uuruna: Petri Çebotar (dil redaktoru), monah Kosmas, Aleksandra Kristova hem Kristina Koçan. Bu insannarın kendi işleri var, ama hep okadar bir parça vakıt bulêrlar gazeta için dä, hem yapêrlar bunu bütün ürektän. Bu üzerä benim dä var havezim ötää dooru götürmää bu işi, bu kişilersiz gazeta olmayaceydı.

Biz bekleeriz eni kişileri, eni fikirleri, eni bakışları. Ama şindilik bu nomerdä okuyun:

  • Gagauz Erindä bir amerikan yortu (monah Kosmas)
  • Kolada türküsü
  • Liturgiyadan: büük ekteniya
  • Baş redaktorun köşesi: Eni yıl kutlaması (V. Kopuşçu)
  • Kapuya biri urdu (monah Kosmas)
  • Cücä Todur: masal
  • Açıklamalı söleyişlär (P. Çebotar)
  • Kış masalı daada: peet (A. Kristova)
  • Kısa haberlär
  • Evangeliya

Düş

nightrunVadim kimdänsä kaçardı. O kimsä takıştı onun ardına taa “Bulvardın” yanında, açan Vadim parka çıktı tütün içmää. Bardan üüsek sesli muzıka gelärdi, gecä yarısıydı, hem ay aydındı, onun için Vadim islää seçäbildi, ani klisenin tarafından ona dooru kimsä hızlı kaçêr. Korkudan o da başladı kaçmaa Bakannık Komitetinä dooru, beş-altı metra aşırı geeri bakarak, halizdän dä mi onun ardına takışêr o ambal. Nekadar da bakınsa, karannıktan çıkan o kişi hep ölecenä kaçardı onun ardına. Hasta mı bu, deli mi?

Birkaç kıpımda Vadim buldu kendini Bakannık Komitetinin önündä, o istärdi Kultura evinin ardına kaçmaa. Bir dä denedi, ani Lenin yok erindä.

– Ne olmuş burada?! – sileräk annısından teri, sordu kendi-kendinä. Soluu kesilärdi, birdän koşturup, bukadar metra hızlı kaçmaa zordu tütün içän organizmaya. Durdu, ellerini dizlerinä koyup, domaldı biraz soluk alsın. Ama genä geeri baktı, o kişi birkaç metra geeridäydi, az kalsın, etişecek. Ayakları örümeer. Ter-su içindä, Vadim, korkudan titireyeräk, iki elinnän dä tutundu ayaandan, savaştı siviştirmää, ama bişey yapamadı. Ayaa, sansın sakız gibi, uzanardı, ama erdän ayırılmardı. Aşaadan yukarı dooru yayılan bir sancı duydu bütün güüdesindä.

Titireyeräk, uyandı. Düşündä saa ayaa tutulmuştu. Yakıp lampayı, baktı saada, iki buçuktu. Beş-altı minut uudu ayaanı, boşlayınca; sora kenefä gitti, üzünü yıkadı. Üzünü yıkarkan, saa ayaana baktı, parmakları dikinä durardı, zorlan düzeltti parmaklarını. Su içip, yattı. Continue reading →

Bir studentin el yazmaları: Uursuz popaz

%d1%81%d0%b2%d1%8f%d1%89%d0%b5%d0%bd

Bitki günnär bän hep ekzamennerä hazırlanardım. Sesiya artık başladıydı, en zor dersin ekzameni dä yaarın sabaalän lääzımdı olsun. Hzırlanıp nekadar kuvedim varsa, bän dedim yatayım uyumaa da, taa ii, universitetä gidärkän, kliseyä uurayım, bir mum yakayım. Bizim mali hep ölä deyärdi, ani, mum yakarsan, işin ilerleyecek. Kär ilerlämesä dä, prost bişey olmayacek. Bän kalktım erken, ani etiştireyim hem kliseyä gitmää, hem biraz ekzamenin önündä genä konspektlerä dä bakmaa.

Saat edi gibi bän girdim klisenin açık portalarından aula. Hava suuktu, taa pek aydınnanmamıştı, sert lüzgär savaşardı ba içinä girmää, ba, hırsız gibi, şapkanı çalmaa. Bölä havada insan sıcak içerdä oturmaz mı? Soborun eşiklerindä iki kişi durardı, yaklaştıkça birindä bän tanıdım eni popazı, angısını diil çoktan Komrata geçirmiştilär. O dargın-dargın lafedärdi bir insancıklan, angısı nesä istärdi. Kapularda asılı durardı kos-koca bir kilit, popaz da savaşardı bu suukta hem kilidi açmaa, hem dä nesä o karıya sölemää. Bän ortalıkta kaldım, bilmeyeräk, ne yapmaa. Onnarın yanına kıyışamêêrım yaklaşmaa, ama dönüptä yok nicä gideyim, çünkü mum yakmaa geldim.

Baksam, kapuyu açtılar da kliseyä girdilär, bän dä sin-sin içyanna girdim. Gittim mum almaa, klisedä bizdän kaarä kimsey yok, bän hepsini işiderim, ne lafeder popaz o karıylan.

– Ama batüşka, büük insannardan işittim bunu, kendim çıkarmadım e… – savaşardı kendini dooru çıkarmaa karı, angısı sesinä görä, sansın, bişeydä kabaatlıydı. Continue reading →

«Hakikatın sesinin» 25-ci nomeri

Bu nomerdä okuyun

«Kazayak küüyünä baaşışlar etişti», «Sevin, ii Portacıyka… (K. Koçan)», «Usluluk duası» (monah Kosmas), kiyat segri-panayırı için (V. Kopuşçu), «Bay Vani (annatma)» (N. Esir), «Açıklamalı söleyişlär» (P. Çebotar), «Gagauz dilindä Saatlardan», «Kısa haberlär», «Ana dilim — tatlı bal»: Nikolay Baboglunun peeti, Evangeliyadan bölüm.

hs-25-2016-11-lat-1

Будущего нет

Bir studentin el yazmaları: Nasta bulünun bir günü

4f438ebb7db3

Diil çoktan benim elimä geçti çok meraklı bir el yazması. Ne bän bunu istediydim, ne yaratmanın yaradıcısı, ne dä o karı, angısı kvartirasının bir içerini bana kiraya verärdi. Taa içer için annaşırkana, Elizaveta Pavlovna, komratlı bir askerin dulu, bana sölediydi, ani o içeri en bitki kiraya vermişti bir yıl geeri Kongazlı bir çocaa, angısının adını aklına getirämedi, Peti mi, Paşi mi o çocuun adıymış.

Elizaveta Pavlovnanın laflarına görä, o kongazlı «fasıl» çocuk universitettä üürenärmiş ya üüredici, ya soţiolog, ya psiholog, ölä bişey — adam zanaatlarından diil ama. Adı bilinmeyän bu student ev saabisinnän pek-pek lafetmäzmiş, ama parayı vakıdında ödärmiş, her ayın bitki günündä. Evä dostlarını getirmäzmiş, çok vakıt içerdä kendi başına geçirärmiş. Bezbelli, islää üürenärdi bu delikannı. Ev saabisinin aklında pek bilgi brakmamış, üürenmesi bittiynän, çıkıp-gitmiş, sade bir karton kutu brakmış içerdä birkaç kiyatlan hem tefterlän. Açan Elizaveta Pavlovna o çıktıktan sora birazdan telefon etmiş ona, sayılêr, gel da al o korobkanı, o demiş, var nicä sıbıdasınız, önemni bişey yok orada.

Kocasından disţiplinayı üürenmiş olan karı da, bilgiyä hem yazıya saygı gösterän bir insan olarak, kıyamamış gübürlän atmaa bu ariflik kaynaklarını da koymuş bir tarafa, umut ederäk, ani o kutuyu verecek birinä. O biri dä bän oldum, açan bir yıldan sora girdim o içeri, neredä okunmuştu o kiyatlar hem yazılmıştı tefterlär.

Tozlanmış kutunun içindä bän buldum birkaç soţiologiya hem psihologiya kiyadını, gözümä ilişti Emil Dürkgeym hem Zigmun Freyd, literaturadan, allele, vardı Soljeniţın, sora birkaç ders kiyadı hem dört-beş kalın tefter. İlktän bän sandım, ani onnar konspekt, ama, açan başladım aktarmaa köşeleri kirlenmiş sayfaları, annadım, ani bu bir günnük gibi bişey, ya memuarlar. Çocuk kendi fikirlerini aktarmış bu sayfalara, halizdän dä fasıl bir erif, diil mi?!

Tefterlerdä yazılıydı uzun hem kısa yazılar, kimileri yaklaşardı novela ya da annatma janrasına, kimileri sade birkaç sıracıktı, sayıklamalar. Onnarın arasında derstän yazılar da bulunardı, derstä canı sıkıldıynan, genç yazıcı, boşuna darsımaa deyni, karalarmış sayfaları, brakıp kenarlarda üüredicilerin komik resimnerini.

Bana kalsa, bu delikannı şindi neredäysä Moskvanın dolayında işleer ya da Germaniyaya kazanç için gitti. Annayıp, ani bu el yazmaları hem Freydlär para vermeyeceklär, canı çok acımadı onnara, olmalı, açan söledi ev saabisi yok etsin o kutuyu. Bän dä, bu işlerindän yanından geçämeerim, onun için isteerim burada paylaşmaa onun kimi yazılarını, angılarında var ustalık hem fayda. Ama eer siz bularsaydınız o çocuu, söläyin, ani, istärsä, var nicä geeri alsın kutusunu, kär bu annatmaları biz tiparlayacez onun adınnan.

Kiyatçılıı sevän V. Kopuşçu

image12012Avdarma tarafından ilk güneş okçaazları başladılar etişmää Yalpunun tuzlu çayırına. Yaz vakıdı güneş, taa beş yokkan, duuêr, nicä edi aylık uşak. Güneşin ilk şafkını görer Yalpunun öbür tarafındakı tepedä bulunan evlerin pençereleri. Bu pençerelerin arasında var dışyandan çoktan boyanmamış soluk maavi renkli süvelär, şafk camdan girer içeri, neredä uyuyêr Nasta bulü, altmış beş-etmiş yaşlarında bir karı. Continue reading →